تبلیغات
.:::چهارشنبه سوری:::. - چهارشنبه سوری از دیدگاههای مختلف
به اولین و کامل ترین و بزرگترین وبلاگ در مورد چهارشنبه سوری خوش آمدید.من محمد حسن سرشار پور هر روز مطالب و عکسها و فیلمهای گوناگونی از روز چهارشنبه سوری در این وبلاگ گرداوری میکنم.آدرس اصلی ما : 4shanbesoory.tk می باشد.

http://www.pix2fun.net/wp-content/uploads/Untitled-2.gif


چهارشنبه سوری، سنتی صدها ساله است که هنوز اسطوره پژوهان، ایرانشناسان و استادان فرهنگ و زبان ایران باستان، در مورد مبنا و زمان شکل‌گیری این سنت، تردید دارند. برخی معتقدند که چهارشنبه سوری سنت ایرانی چند هزار ساله است که نیاکان زرتشتی برای ما به جا گذاشته‌اند. از سوی دیگر برخی معتقدند که در حقیقت، چهارشنبه سوری سنتی است که از دوران اسلامی‌ به وجود آمد زیرا پس از تسلط اعراب و مسلمین بر ایرانی‌ها، زرتشتیان نمی‌توانستند به صورت آزادانه مراسم جشن سده را برگزار کنند، در نتیجه به صورت پنهانی، بوته‌های کوچک را به جای خرمن عظیمی ‌که در جشن سده به کار می‌رفت، آتش می‌زدند.
ایرانیان آخرین سه شنبه سال خورشیدی را با بر افروختن آتش و پریدن از روی آن، به استقبال نوروز می‌روند. این مراسم از دیر باز برای دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوها برگزار می‌شد. قاشق زنی، آجیل مشکل گشا، پریدن از روی آتش و فالگوش ایستادن از مراسم اصلی شب چهارشنبه سوری است.
دکتر کوروش نیکنام موبد زرتشتی و پژوهشگر در آداب و سنن ایران باستان، یکی از آن افرادی است که عقیده دارد چهارشنبه سوری هیچ ارتباطی با ایران باستان و دین زرتشت ندارد و شکل‌گیری این مراسم مربوط به زمان پس از حمله اعراب به ایران، بوده است.

                                     
دکتر کوروش نیکنام در این‌باره می‌گوید: «ما زرتشتیان در کوچه‌ها آتش روشن نمی‌کنیم و پریدن از روی آتش را زشت می‌دانیم. همین طور در گاه شماری ایران باستان و زرتشتیان اصلا چیزی به نام «هفته» وجود ندارد. ما در ایران باستان هفت روز هفته نداشتیم. شنبه و یکشنبه و... بعد از تسلط اعراب به فرهنگ ایران وارد شد. بنابراین، این که ما شب چهارشنبه‌ای را جشن بگیریم (چون چهارشنبه در فرهنگ عرب روز نحس هفته بوده) خودش گویای این است که چهارشنبه سوری بعد از اسلام در ایران مرسوم شد.»

                                         
او می‌گوید: «ما پیش از تسلط اعراب بر ایران هر ماه را به سی روز تقسیم می‌کردیم و برای هر روز هم اسمی‌ داشتیم. هرمز روز، بهمن روز و ...».
دکتر نیکنام ادامه می‌دهد: «برای ما زرتشتیان در ایران باستان، سال 360 روز بود با 5 روز اضافه. یا هر 4 سال 6 روز اضافه. ما در این 5 روز آتش روشن می‌کردیم تا به این وسیله روح نیاکانمان را به خانه‌هایمان دعوت کنیم. بنابراین، این آتش چهارشنبه سوری بازمانده از آن آتش‌افروزی 5 روز آخر سال در ایران باستان است و زرتشتیان به احتمال زیاد برای این که این سنت از بین نرود، نحسی چهارشنبه را بهانه کردند و این جشن را با اعتقاد اعراب منطبق کردند و در نتیجه رسمی‌ به نام «چهارشنبه سوری» را ابداع کردند.»

                                            

                                              آجیل چهارشنبه سوری

درباره اینکه چرا چهارشنبه آخر سال را برای این جشن برگزیده اند و نه روز دیگری را، مهرداد بهار می گوید « هیچ دلیل قطعی وجود ندارد، فقط حدس می زنم که چهار بودنش، معرف چهار فصل است.»

اما هاشم رضی در منبع سابق الذکر و محمود روح الامینی در « آیین ها و جشن های کهن در ایران امروز » به نحوست چهارشنبه نزد اعراب اشاره می کنند و این بیت منوچهری دامغانی را شاهد می آورند که:

چهارشنبه که روز بلاست باده بخور
به ساتکین می خور تا به عافیت گذرد

پورداوود نیز نقل قولی از جاحظ را نشانه نحوست چهارشنبه نزد اعراب بر می شمارد و بدین ترتیب استدلال این است که برای رفع نحوست چهارشنبه، شب چهارشنبه آخر سال را برگزیده اند.

به هر حال از آنجا که پس از اسلام بسیاری از آیین های ایرانی رنگ اسلامی به خود گرفته یا شواهد و دلایل اسلامی نیز بدان افزوده شده، آتش افروختن شب چهارشنبه آخر سال یا شب چهارشنبه آخر صفر را، برخی به قیام مختار نسبت داده اند.

چنانکه صادق هدایت در نیرنگستان اشاره می کند و روح الامینی در کتاب یاد شده، از قول ابراهیم شکور زاده در « عقاید و رسوم عامه مردم خراسان » می نویسد: « مختار سردار معروف عرب وقتی از زندان خلاصی یافت و به خونخواهی شهیدان کربلا قیام کرد، برای اینکه موافق و مخالف را از هم تمیز دهد و بر کفار بتازد، دستور داد شیعیان بر بام خانه خود آتش روشن کنند و این شب مصادف با شب چهارشنبه آخر سال بود و از آن به بعد مرسوم شد ».

                                       

به هر صورت پریدن از روی بوته های آتش ظاهرا رسم قدیم نبوده است. آتش در نزد ایرانیان مقدس بود و باور داشتند که آتش افروختن یعنی غلبه روشنی بر سیاهی و تباهی و بیماری و مانند اینها.

بعدها رسم پریدن از روی آتش و خواندن ترانه هایی مانند سرخی تو از من و زردی من از تو باب شد. پورداوود در آناهیتا می نویسد: « در جشن چهارشنبه سوری از روی شعله آتش جستن و ناسزایی چون سرخی تو از من و زردی من از تو گفتن از روزگارانی است که دیگر ایرانیان مانند نیاکان خود آتش را نماینده فروغ ایزدی نمی دانستند آن چنانکه در آتش افروزی جشن سده که به گفته گروهی از پیشینیان، پرندگان و چارپایان را به قیر و نفت اندوده، آتش می زدند از روزگاران پس از اسلام است ».

                                                    
اما عده‌ای از پژوهشگران، نظری متفاوت دارند. مثلا دکتر محمد طالقانی اصل، استاد تاریخ دانشگاه، درباره اولین منابعی که در آنها از چهارشنبه سوری یاد شده است، می‌گوید: «در تاریخ بخارا، تالیف ابوجعفر نرشحی قرن سوم هجری، درباره جشن سوری آورده شده: «و چون امیر سدید منصور بن نوح به ملک بنشست، اندر ماه شوال سال به سیصد و پنجاه به جوی مولیان فرمود تا آن سرای‌ها را دیگر بار عمارت کردند و هر چه هلاک و ضایع شده بود بهتر از آن به حاصل کردند. آنگاه امیر به سرای بنشست. هنوز سال تمام نشده بود که چون شب سوری چنان که عادت قدیم است آتشی عظیم افروختند. پاره آتش بجست و سقف سرای در گرفت و دیگر باره جمله سرای بسوخت و امیر سدید هم در شب به جوی مولیان رفت...» چنان که دیده می‌شود در سخن از آتش افروزی شب سوری گفته شده «عادت قدیم است». یعنی این که این رسم از قدیم‌الایام میان ایرانیان وجود داشته است و چون این منبع به اواسط قرن سوم تعلق دارد به احتمال قوی اشاره به زمان پیش از اسلام دارد. این احتمال هم بعید نیست که شاید بتوان آن را به نوعی با آتش‌افروزی در پنجه آخر سال که توسط زرتشتیان، برای فروهر‌ها انجام می‌گرفت، یکی دانست».

                                        

هم‌چنین گزارش شده است كه ابومسلم خیزش خود را در خراسان با دادن دستور روشن كردن آتش بر بام خانه‌های پیروان‌اش آغاز كرد. مراسم آیین آتش ممكن است از جشن زرتشتی سده برگرفته شده باشد، كه جشنی زمستانی بود كه در شب 11 بهمن با شادمانی بسیار و با روشن كردن آتش‌هایی بزرگ در زمین های باز یا بر فراز تپه‌ها برگزار می‌شد. به نوشته‌ی ابوریحان بیرونی، در این روز تعطیل (سده) ایرانیان باستان خانه‌های خود را برای دور كردن بلا و چشم بد، بخور می‌دادند تا این كه نزد شاهان رسم شد كه در این جشن آتش بیافروزند. با وجود اعتراضات فقهای اصول‌گرا، بر این سنت در عصر اسلامی پای فشرده شده، و به واقع در همه‌ی شهرها و روستاهای ایران گسترش یافت. این آیین‌ها اینك در سراسر ایران مرسوم و متداول میباشد، چنان كه برای چندین سده به گستردگی انجام می‌یافته است
در میان ایرانیان رسم بود که در آستانه نوروز ، پس از خانه تکانی ، یادی از در گذشتگان می کردند. خار و خاشاک جمع آوری شده را می سوزاندند و آخرین شب های سرد زمستان را در کنار آتش اهورایی به صبح می رساندند و با جشن و شادی به پیشباز نوروز می رفتند. ایرانیان با آتش اهورایی « گهنبار سوری » به جنگ سیاهی و پلیدی اهریمن می رفتند و نور و شادی و روشنایی را به خانه های خود می بردند

                                           

چهارشنبه سوری عیش و شادی
از همه اینها گذشته، چهارشنبه سوری یعنی چهارشنبه عیش و شادی که منظور چهارشنبه آخر سال خورشیدی است. واژه «سوری» نشان می‌دهد که این شب را برای جشن و سرور بنا کرده‌اند. ایرانیان در قدیم در چهارشنبه سوری، هفت توده آتش می‌افروختند و از روی آن می‌پریدند. زیباترین و قدیمی‌ترین آداب چهارشنبه سوری، آتش روشن کردن و از روی آن پریدن و شادی کردن گرد آن است.
هنوز معلوم نیست که جزئیات مراسم و جشن چهارشنبه سوری، از چه تاریخی رواج پیدا کرد. مردم وقتی هفت بوته خشکیده را آتش می‌زنند، یک یک از روی آتش می‌پرند و می‌خوانند: «زردی من از تو، سرخی تو از من». در قدیم رسم بر این بود که پس از افروختن بوته‌های خار، خاکستر آن را جمع کنند و از خانه بیرون ببرند و کنار دیوار بریزند. کسی که خاکستر را می‌برد هنگام بازگشت در می‌زند و از درون خانه می‌پرسند: کیست؟جواب می‌دهد: منم. می‌گویند: از کجا آمده‌ای؟ پاسخ می‌دهد: از عروسی. می‌پرسند: چه آورده‌ای؟ جواب می‌گوید: تندرستی.
این رسم دیگر سال‌ها است که در میان مردم فراموش شده؛
اما برخی از آداب و رسوم دیگر که جزو حواشی جشن چهارشنبه سوری است، هنوز در یادها مانده و حفظ می‌شود.

                                            

                                                       قاشق زنی
دکتر محمد طالقانی اصل، در مورد پیشینه رسومات دیگر چهارشنبه سوری می‌گوید:«فالگوش ایستادن و خوردن آجیل مشکل گشا در میان مردم از قدیم معمول بود. همین طور کوزه شکستن و گره گشا و دفع چشم زخم و بخت‌گشایی و شب نشینی، همه از مراسم این شب است. البته آداب و رسوم این جشن در شهرهای مختلف ایران با کمی‌ اختلاف انجام می‌شود. گرد آوردن بوته، گیراندن و پریدن از روی آن و گفتن عبارت «زردی من از تو، سرخی تو از من» شاید مهمترین اصل شب چهارشنبه سوری است. هر چند که در سال‌های اخیر متاسفانه این رسم شیرین جایش را به ترقه بازی و استفاده از مواد محترقه و منفجره خطرناک داده است

                                                   
او ادامه داد: «انداختن چادر بر سر و زدن قاشق برهم، از دیگر رسوم این شب است. معمولا جوانترها با انداختن چادری بر سر به در خانه همسایه‌ها رفته و با قاشق زدن، از آنها شیرینی یا مشتی آجیل می‌گیرند. خوردن آجیل مشکل گشا که بی‌شباهت به آجیل شب یلدا نیست، از اصول چهارشنبه سوری است. مردم با این نیت آجیل مشکل گشا می‌خورند که در مشکلاتشان گشایشی ایجاد شود. آداب آن هم به این ترتیب است که هر کسی با خوردن هر دانه آجیل، در دل مشکلش را می‌گوید و آرزوی برطرف شدن آن را می‌کند.

                                                  
چهارشنبه سوری در سال‌های دور

در اواخر سلطنت سلسله قاجار در تهران در میدان ارک، توپی به نام « توپ مروارید» وجود داشت که در شب‌های چهارشنبه سوری اطرافش پر از دخترانی بود که در آرزوی پیدا کردن شوهر بودند.
آنها در این شب به بالای این توپ قدیمی‌ می‌رفتند و برای بر آورده شده حاجتشان روی این توپ دخیل می‌بستند و آرزو می‌کردند. این رسمی‌ بود که مردم در تهران قدیم انجام می‌دادند و به آن هم سخت، اعتقاد داشتند؛
اما در همان زمان، در شهرهای بزرگ دیگر، آداب چهارشنبه سوری، کمی‌ متفاوت بود.

                                           

                                                             توپ مروارید
سعید نفیسی
در مقاله‌ای به نام «چهارشنبه سوری» بخشی از مراسم چهارشنبه سوری را که در قدیم، در چند شهر مختلف ایران رواج داشت، اینگونه توضیح می‌دهد:

شیراز: آتش افروختن در معابر و خانه‌ها، فالگوش، اسپند سوزاندن، نمک گرد سر گرداندن. خواندن ورد در موقع اسپند دود کردن و نمک گردانیدن، قلمرو چهارشنبه سوری در شیراز صحن بقعه شاه چراغ است و در آنجا نیز توپ کهنه‌ای است که مانند توپ مروارید تهران، زنان از آن حاجت می‌خواهند.

 اصفهان: آتش افروختن در معابر، کوزه شکستن، فالگوش؛ گره گشایی که در شهرهای بزرگ دیگر مانند تهران، وجود دارد، در اصفهان هم عینا وجود داشت.

مشهد: گره گشایی؛ آتش افروختن؛ کوزه شکستن و آتش بازی متداول است و علاوه بر آن در هر خانه یکی دو تیر تفنگ می‌اندازند.

زنجان: آتش افروختن، فالگوش و کوزه شکستن متداول است. در مراسم کوزه شکستن در زنجان، پولی با آب در کوزه می‌اندازند و از بام به زیر می‌افکنند. این پول نصیب فقرا و محتاجان می‌شود. در زنجان، دخترانی را که می‌خواهند زودتر شوهر بدهند به آب انبار می‌برند و هفت گره بر جامه آنها می‌زنند و پسران نابالغ باید این گره‌ها را بگشایند. هر گاه گره‌ها به طور کامل باز شد، به این معنی است که بخت دختر هم بزودی باز می‌شود.

تبریز: آجیل و میوه خشک از ضروریات است و دیگر این که در این شب مردم از بام خانه‌ها بر سر عابران آب می‌ریزند.

ارومیه: مردم در شب جهارشنبه سوری بر بام خانه‌ها می‌روند و کجاوه‌ای را که زینت کرده و آرایش داده با طناب از بام به سطح خانه فرود می‌آورند و می‌گویند:« بکش که حق مرادت را بدهد.» کسی که در خانه است مکلف است که در آن کجاوه، شیرنی و آجیل بریزد و پس از آن که در آن چیزی ریختند آن را بالا کشیده و به بام خانه دیگری می‌برند.»
چهارشنبه سوری با هر پیشینه تاریخی که داشته باشد و هر آداب و رسومی‌ که از دیرباز به آن الحاق شده باشد، امروز یکی از زیباترین جشن‌های ملی ایرانیان محسوب می‌شود و ایرانیان در سراسر جهان، در این شب و به این بهانه زیبا، به بیرون از خانه‌هایشان می‌آیند و دور هم جمع می‌شوند و ساعاتی را به شادی سپری می‌کنند. شاید اساسا فلسفه «چهارشنبه سوری» همین بوده است. همین که مردم در زمانی که چندان به یکدیگر اعتماد ندارند و در خود فرو رفته‌اند، حتی برای ساعتی از لاک تنهایی خود بیرون بیایند و با یکدیگر شاد باش

                                               

                                                                ترقه بازی

نام‌های محلی گوناگون این روز عبارت است از: گول چارشمبه (اردبیل)، گوله گوله چارشمبه (گیلان)، كوله چووارشمبه (كردستان)، چووارشمبه كولی (قروه، نزدیك سنندج)، و چارشمبه سرخی (اصفهان). برخی دانشمندان واژه‌ی «سوری» را با «سور» (میهمانی، جشن) ارتباط داده و آن را به معنای «وابسته به سور، جشن‌آمیز» گرفته‌اند، برخی دیگر، به طور موجه‌تری، سور را گونه‌ای دیگر از واژه‌ی سرخ می‌پندارند (مانند گل سوری ”گل سرخ“) و آن را اشاره‌ای به خود آتش یا به «سرخی»، به مفهوم تن‌درستی یا بلوغ، كه به طور فرضی با پرش از روی آتش به دست می‌آید، می‌انگارند. كاربرد عنوان متفاوت چارشمبه سرخی در اصفهان و قرار داشتن گونه‌ی گویشی رایج سور در برابر سرخ، تأیید دیگری است بر این دیدگاه

                                    
ترقه زدن هم طی چند سال اخیر به ویژه توسط جوانانی که در جستجوی تنوع و هیجان هستند با علاقه انجام می شود و به صورت نوعی تخلیه هیجان و جزئی از  جشن چهارشنبه سوری در آمده و برخی آنرا« جنبش چهارشنبه سوری » مینامند.اما واقعیت این است که استفاده از ترقه های پر سر و صدا با روح اصیل و معنوی چهارشنبه سوری در تضاد است

                                       
آرشیو مطالب
نظر سنجی
طرفدار چه تیمی هستی؟











صفحات جانبی
پیوند های روزانه
نظر سنجی 2

دانلود فیلم

سایت ساز رایگان

بهراد آنلاین

کلیپ موبایل

دانلود فیلم

نرم افزار موبایل

قائم پرس

وبلاگicon